0
سبد خرید
سبد خرید شما تهی است.
مقالات

تاریخچه کراوات

انتشار در 28 خرداد 1394

در تعریف کلی، کراوات دستمال گردنیست از پارچه سبک و لطیف دو تو کرده که به دور گردن یا به یقه پیراهن گره زده و دو سر آن را از پیش سینه و روی پیراهن آویزان می کنند (لغت نامه دهخدا). در باب تاریخچه کراوات و چگونگی پیدایش آن محققان هر یک عقاید و نظرات گوناگونی داشته، و آن را مربوط به دوره و ملیتی خاص می دانند. از این رو بسیاری از اطلاعات در منابع مختلف با یکدیگر مشابه نبوده و نیاز به بررسی و تفحص بیشتر دارد. بنابراین در ابتدا به تعدادی از نظرات مطرح شده پیرامون ریشه اصلی کلمه کراوات که توافق نظر کمتری در آن وجود دارد، اشاره می کنیم. لغت نامه وبسترز ریشه کلمه کراوات را از لغت فرانسوی (Cravate) می داند که در حدود سال های 1656 به وجود آمده و معنی آن بند یا شال گردنی است که دور گردن می بندند. بنا به گفته ی اروپاییان کلمه ی کراوات با واژه (Cuirasse) که در قرن 15 در اروپا رواج یافته و با واژه (Coracea ) نسبت دارد. همچنین آن را با کلمه (corium) در لاتین به معنی «چرم» و(coriaceus) به معنی «چرمی» ربط می دهند، که به آن قسمت زره که از چرم می ساختند، گفته می شد (مقدم، 1324 :32-30).

منابع دیگر کراوات را از کلمه ترکی (kyrabacs) و یا کلمه مجارستانی (korbacs)، مشتق می دانند، که هر دو به معنای “شلاق” و یا “شی طولانی، بلند و باریک” می باشند. عده ای دیگر از پژوهشگران به ریشه ی پارسی و ایرانی آن اعتقاد داشته و کراوات را یکی از پوشش های ایرانی می دانند، که از کلمه «کوئرس» گرفته شده است. برای اثبات این نظریه نیز مدارک متعددی بر شمردند. از جمله این مدارک، اوستا کتاب دینی ایرانیان باستان می باشد که در آن ضمن ذکر دوازده چیز که مرد جنگی به آنها نیازمند است از «کُئِرِس» نام برده شده است. کوئرس جزء هشتمین لوازم جنگ جویان ایرانی در عهد باستان بوده که در واقع از واژه «کُئِرِت» گرفته شده، و در زبان پهلوی به آن گریوپان می‌گفتند. «کُئِرِت» به صورت پارچه ای پهن و پیش سینه ای بود که توسط پادشاهان و بزرگان سپاه استفاده می شد. همچنین با نگاهی به تصاویر نقاشی شده از شاهان صفوی می توان دریافت که این پیش سینه تا دوره صفویه و بعد از آن نیز مرسوم بوده است (آورزمانی، 1392: 39).

عده ای از محققان کراوات را با دیهیم که در عهد باستان نماد فر ایزدی و یکی از نشانه های شهریاری بود، مرتبط می دانند. دیهیم مرکب از حلقه ای مدور با دو روبان مواج است که بر روی تاج و گاهی بر گردن فرمانروا بسته می شد. ریشه واژه دیهیم در زبان های پارسی di و da و dei به معنی بستن می باشد (صفی زاده، 1383 : 16). برخی از تصاویر موجود از سنگ نگاره ها و سکه های باستانی شواهدی از وجود این پوشش را در دوره ساسانی و پیش تر از آن ارائه می دهند. در این تصاویر فر ایزدی توسط خدایان پارسی اهورامزدا و آناهیتا به فرمانروا اهدا می شود. نقش برجسته شاپور ساسانی فرزند اردشیر بابکان در نقش رجب فارس، نمونه ای از آن است.

از دیدگاه تاریخی کراوات یا همان دستمال گردن ریشه در تاریخ نظامی دارد. اولین نسخه شناخته شده از کراوات توسط باستان شناسان در مقبره عظیم اولین امپراطور چین، شی هوانگ تی، کشف شد،که در 210 سال قبل از میلاد به خاک سپرده شده بود. او که به شدت از مرگ می ترسید، قصد کشتار کل ارتش خود و به همراه بردن آنها به جهان دیگر را داشت. مشاورین وی در نهایت او را متقاعد می کنند، تا به جای سربازان واقعی، از نمونه های کپی شده سربازان در اندازه واقعی در مقبره خود استفاده کند. نتیجه این تلاش که یکی از شگفتی های جهان باستان است، در سال 1974 در نزدیکی پایتخت باستانی شهر شیان کشف شد.

در این مقبره شگفت آور، 7500 مجسمه سفالی قرمز مایل به قهوه ای با اندازه واقعی از سربازان امپراتور شی هوانگ تی وجود دارد. سپاه متشکل از افسران، سربازان، کمان داران و سواران، که همه با جزئیات دقیق در شکل زره، لباس، مو و حالات صورت برای محافظت از مقبره امپراطور ساخته شده اند، می باشد. هر مجسمه با وجود تفاوت با دیگری در یک چیز مشترک اند و آن وجود دستمال گردن یا نوعی کراوات در آن ها می باشد. نکته این جاست که مورخان می گویند مدارک موجود نشان داده، چینی ها دستمال گردن نمی پوشیدند. بنابراین این مسئله که چرا مجسمه های مقبره امپراطور شی هوانگ تی پارچه های ابریشمی با دقت بسته شده به دور گردن دارند؛ به صورت یک راز باقی مانده است.

Article 301سربازان سفالی با دستمال گردن در مقبره امپراطور چین، شی هوانگ تی، 210 پیش از میلاد

دومین نمونه مربوط به آثار باستانی روم در 113 میلادی است. در ستون مرمری که تراژان (Trajan) یکی از بزرگترین امپراطوران و نابغه ی نظامی روم به مناسبت گرامیداشت پیروزی بر Dacians1 ساخته بود، 2500 چهره انسانی با سه سبک مختلف از دستمال گردن دیده می شود.

این گردن پوش ها شامل یک نمونه کوتاه تر از کراوات مدرن، پارچه ای برای بستن زخم در اطراف گردن که در زره جمع می شد، و روسری های گره زده شبیه bandannas گاوچران بودند. البته این مورد بسیار نادر بوده زیرا سربازان رومی معمولا گردن خود را نمی پوشاندند؛ در حالیکه سخنوران رومی اغلب پارچه ای برای گرم نگه داشتن گلوی خود استفاده می کردند. نویسندگان رومی مانند هوراس و سنکا نیز اعتقاد داشتند، که تنها مردان زن نما گردن خود را پوشش می دهند. البته مورخان بر این باورند که وجود دستمال بر گردن جنگجویان ستون تراژان دلایلی مشابه ارتش مقبره امپراطور شی هوانگ تی داشته است. در حقیقت این پوشش برای سربازهای رومی و چینی به عنوان بخشی از لباس نظامی، و نشانه افتخار و مهارت آنها در جنگ بوده و قطعا این امر آن ها را از برداشت داشتن ظاهر زنانه مبرا می کرد.

مورخین اروپایی معتقدند رومی ها اولین کسانی بودند که پارچه ای باریک و بلند به گردن می بستند. آنها برای جلوگیری از سرماخوردگی گردن خود را با پارچه ای کتانی که در جلو گره خورده و یا در پشت با قلاب بسته می شد و مابقی آزاد بود، می پوشاندند. گاهی آنها برای محافظت از سرما از پارچه های پشمی یا ابریشمی، که در رم باستان فوکال (focalium) نامیده می شد، استفاده می کردند. این نام آشکارا از کلمه fauces مشتق شده که در زبان لاتین به معنی گلو است. آگوستوس، یکی دیگر از امپراطوران روم که ناتوان و مریض بود، به طور مداوم از فوکال یا گردن پوش هنگامی که در خانه خود و یا با دوستان بود استفاده می کرد؛ اما هرگز آن را در انظار عمومی به کار نمی برد. بعدها الکساندر سوروس دیگر امپراطور روم استفاده از این پوشش را تنها در هنگام بازگشت از حمام به کاخ خود در رم رسم کرد (Bruno , 1916: 3).

در منابع اروپایی اولین کسی که کراوات بکار برده، شاعری معروف اهل کرواسی به نام ایوان گاندلیک (Ivan Gundulic) از شهری به نام دوبرونیک (Dubrovnik) به سالهای (1638-1589) ذکر شده است. پس از او پادشاه فرانسه لویی چهاردهم که دقیقاً در همان سال درگذشت ایوان گاندلیک متولد شده؛ پوشیدن دستمال گردن یا کراوات را ادامه می دهد. احتمالاً پادشاه به خاطر زیباتر و عملی تر بودن پوشیدن کراوات نسبت به یقه های بلند توری فرانسوی، آن را انتخاب کرده است. هنگامی که قدرتمند ترین پادشاه اروپا پوشیدن کراوات را شروع کرد، خیلی زود این سبک به عنوان یک مد جدید محبوب شد.

بدین ترتیب استفاده از کراوات از قرن ۱۶ آغاز گردید و خیلی زود بین تمام اقشار رایج شد. لویی چهاردهم زنان خود را نیز وادار به بستن کراوات می کرد. در زمان لویی چهاردهم کراوات نوعی پارچه از جنس «موسلین» و «دانتل» بود که به وسیله ی یک روبان زیبا و رنگین در زیر چانه گره می خورد. نکته جالب و قابل توجه این است که در آن زمان محبوبیت و نزدیکی رجال به دربار فرانسه بستگی به بلندی کراوات آنها داشت.

Article 302ایوان گاندلیک با کراوات خود در 1622

اما در این جا این سوال مطرح است که چگونه این جامه به دربار لویی چهاردهم راه یافته و مورد اقبال پادشاه قرار می گیرد؟ از قرن هفدهم سربازان کُرُوات در اکثر ارتش های اروپا به عنوان مزدور در جبهه ها می جنگیدند. پس از حملات ترکیه، گروه هایی از مرزبانان نظامی کُرُوات تشکیل شد، که سربازان آن در بسیاری از میدان های جنگ اروپا حضور داشتند. سواره نظام ارتش فرانسه منحصراً از کُرُوات هایی تشکیل می شده که در دوره سلطنت لویی سیزدهم به سالهای(1789-1664) خدمت می کردند. از سال 1635 این سربازان کُرُوات در ارتش فرانسه حضور داشتند. آنها در سال 1667 یک هنگ خاص به وجود آوردند. مشخصه بارز این گروه این بود که سربازان روسری ساخته شده از مواد درشت و افسران روسری ساخته شده از پنبه ریز یا ابریشم می پوشیدند. گاهی این دستمال برای بستن زخم مجروحین مورد استفاده قرار می‌گرفت. از آن به بعد این حمایل ابریشمی به عنوان بخشی از لباس نظامی در ارتش فرانسه پذیرفته شد.

سربازان کُرُوات همچنین در آلمان حدود سی سال (1648 -1618) در جنگ شرکت کردند، که با روسری های دور گردن خود، یعنی نمونه ای از کراوات های اولیه که پوشیدن آن را از پیشینیان خود به ارث برده بودند، به راحتی در بین سایر سربازان شناخته می شدند. این سربازان چیزی در جهان باب نمودند که امروز در دنیای مد قابل اجتناب نیست: کراوات، که فرانسوی ها آن را (la cravate A) و آلمانی ها (die Krawatte) می نامند. این نکته قابل ذکر است که طبق نظر گروهی از محققان، اجداد این کُرُوات ها مهاجرینی از امپراطوری پارس بودند؛ که مشخصه ی آن ها پارچه های زیبایی بود که به گردن خود می آویختند.

Article 303افسر کرواتی سواره نظام در دوره جنگ سی ساله با دستمال گردن

بنابراین کراوات، به عنوان نمادی از فرهنگ و ظرافت، با کُرُوات ها در ارتباط است. البته آن ها آن را به ثبت نرساندند، بلکه آن را در سراسر اروپای قرن 17 گسترش دادند؛ تا به امروز که این جامه به عنوان یکی از ملزومات لباس باقی مانده است.

” یک کراوات که به خوبی گره خورده اولین گام جدی در زندگی است ”     «اسکار وایلد»

پی نوشت

1- از اقوام هند و اروپایی و ساکنان باستانی منطقه (Dacia)، واقع در اطراف کوه های کارپات و غرب دریای سیاه بودند. این منطقه شامل کشورهای امروزی از رومانی و مولداوی، و همچنین قسمت هایی از اوکراین، ناحیه شرقی صربستان، بلغارستان شمالی، اسلواکی، مجارستان و جنوب لهستان بود.

2- در قدیم قاره های اروپا و آسیا به یکدیگر متصل بوده و آن را اوراسیا می نامیدند. احتمالاً نام این قوم آریایی از نام اوراسیا(2) اقتباس شده است.

منابع

– آورزمانی، فریدون، رازگشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی، فصلنامه هنر و تمدن شرق، سال اول، شماره اول، پاییز 1392.

– صفی زاده، فاروق، کراوات و تاریخ پیدایش آن در ایران باستان، آناهید، 1383.

– مقدم، محمد، جزوه شماره 3 ، ایران کوده، تهران ، نشر ابن سینا، 1324.

– Bruno, Guido, Bruno’s Weekly, Volume 2, Number 11, 11 March 1916.

– Necktie Down the Ages, History of the most common gift of gratitude to Dad, www.twilightbridge.com.

– Zubrinic, Darko, Cravat, die Krawatte, Zagreb (1995), www.croatianhistory.net

تهیه و تنظیم: ناهید قاضیان