0
سبد خرید
سبد خرید شما تهی است.
مقالات

لباس و روان شناسی اجتماعی

انتشار در 04 مرداد 1394

از نظر علمی، به کل تغییرات قابل تشخیص در ظاهر بدن و تمام موادی که به عنوان مکمل به بدن افزوده شود؛ لباس و پوشش می گویند. این تغییرات و مکمل ها می تواند دائمی مانند یک عمل زیبایی و یا موقت مثل استفاده از یک خوش بو کننده باشد. در هر صورت تغییرات و افزودنی ها در بدن می تواند یک، چند و حتی کل حواس انسان را تحت تأثیر قرار دهد. اما چیزی را که ما معمولاً به عنوان پوشش و لباس می شناسیم، در حقیقت جزء مکملئهایی است که برای مقاصد مختلفی چون زیبایی، محفوظ ماندن (از سرما و گرما و عوامل طبیعی)، عفت، پرهیزکاری و غیره مورد استفاده قرار می گیرد. پژوهشگران حوزه ی مد و لباس، هیگینز (Higgins) و ایچر (Eicher) دو عملکرد اساسی برای لباس برشمرده و از لباس به عنوان یک اصلاح کننده ی اجزاء بدن و یک رسانه برای ارتباط یاد می کنند (Higgins, 1992).

فرم لباس، آرایشی خاص از رنگ، بافت، خطوط و اشکال است که از تعامل بدن با آن چه که برای تغییر آن به کار رفته، به وجود می آید (DeLong, 1998). با توجه به تعریف، فرم لباس، شامل تمام جزئیات ظاهری مانند خطوط محیطی و شکل دکمه ها، برش آستین و یقه می شود. هر قطعه از لباس و پوشاک، حامل تفکر و اندیشه ای است که انگیزه ی تولید و طراحی آن بوده است. پیام موجود در لباس، ممکن است فقط جنبه ی کارکردی یا زیباشناختی داشته و یا مجموعه ای از نشانه ها باشد که پیام های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اسطوره ای را در بر دارد. این پیام ها ممکن است از دیرباز با جامه ای خاص همراه بوده و یا در برهه ای از زمان برای آن ایجاد شده باشد (موسوی، 1385).

لباس یک رابط است که بدن انسان را از تأثیرات محیط فیزیکی و آسیب های روانی محافظت می کند. افراد ممکن است گردن بند و طلسم، یا در برخی موارد لباسی را برای خوش شانسی و بخت خوب و یا دفع کردن ارواح شیطانی بپوشند؛ که نشان می دهد، برخی از قدرت های اجتماعی، توسط لباس به عنوان رابط بین فرد و محیط، در افراد القا می شود. روان شناسی اجتماعی که مربوط به مطالعه ی افراد در یک زمینه ی اجتماعی است، با توجه به نقش مهم لباس در اجتماع، در صدد بررسی عقاید، نگرش ها، احساسات و رفتارهای مختلف در مورد لباس افراد است. امروزه لباس بخش مهمی از مطالعات فرهنگی در علم انسان شناسی است. دانشمندان معتقدند که لباس هر فرد یک تأثیر مستقیم در فرآیند شناختی او دارد. اکثر ما به این امر اعتراف داریم که نحوه ی لباس پوشیدن در تأیید و ارتباط با دیگران و داشتن جذابیت بیش تر، نقش دارد. دانشمندان به منظور بررسی تأثیر لباس بر فرایند روانی افراد در رویارویی و تعامل با محیط، دست به آزمایشات متعددی زده اند. در نتیجه این مطالعات آن ها دریافتند که لباس بدن و مغز را تحریک کرده و پوشنده ی لباس را در یک وضعیت روحی و روانی متفاوت قرار می دهد.

علاوه بر تأثیرات لباس بر فرد پوشنده، در بیننده ی لباس نیز احساسات و برداشت های متفاوتی ایجاد می گردد؛ که بسته به صفاتی چون جنس، سن، استعداد و مهارت، دانش و تجربه، علایق و غیره متفاوت است. این صفات فردی بر واکنش افراد بسیار موثر است (DeLong, 1998). بنابراین پوشنده ی لباس باید از عواقب و تأثیرات لباس هایی که می پوشد، آگاه بوده و بداند که دیگران به واسطه ی این لباس ها درباره ی او قضاوت می کنند. به عنوان مثال ممکن است گاهی لباسی با درجه ی روشنی و تاریکی رنگ، بافت، اشکال و خطوط منحنی خود یک حس لطیف و زنانه به وجود آورده و جای دیگر در بیننده ای مسن تر، احساساتی مانند دلتنگی برای گذشته و آنچه که او در نوجوانی تجربه کرده را تداعی کند. از این رو زمان، مکان، ارزش ها و آرمان های گذشته و حال جامعه در بیننده تأثیر فراوان دارد.

ظهور “مد” نقش مهمی در تغییر دیدگاه افراد نسبت به نوع پوشش و سبک زندگی داشته است. مد به یک نگاه نوآورانه و نو گفته می شود که باید به طور مداوم با گذشت زمان و ارزش های فرهنگی جامعه تغییر و تکامل یابد. “مد” به عنوان یک الگوی پذیرفته شده توسط یک جامعه در زمانی معین، معمولاً معنی “به روز” و”نو بودن” می دهد که با نوآوری در محصول به واسطه ی تکنولوژی جدید، رویدادهای فرهنگی و یا خلاقیت طراح به وجود می آید. “مد” پدیده ای اجتماعی است که از طرفی فرد را در جامعه با دیگران همراه کرده و از طرف دیگر، او را از دیگران متمایز می کند (جوادی، 1386). این پدیده زمینه ی مناسبی برای رشد اقتصادی فراهم می کند؛ در صورتی که با ارزش های فرهنگی و هنری جامعه هماهنگی داشته باشد. در دنیای مد امروز، طراحان سعی می کنند تا با ترغیب مردم به پوشیدن آخرین مد لباس، کفش، جواهرات و سایر اقلام، سلیقه ی اجتماعی را تغییر دهند. امروزه “مد” یکی از معیار های مهم در ارزیابی و زیبایی شناسی لباس است.

زیبایی شناسی و هماهنگ کردن لباس

زیبایی شناسی لباس از جمله دانش هایی است که به بهبودکیفیت زندگی افراد کمک کرده و موجب رضایت مندی انسان می شود. در مفهوم کلی، زیبایی شناسی واکنش لذت و رضایتی است که پس از تجربه با حواس پنجگانه ی انسان یعنی حس بینایی، بویایی، لامسه، شنوایی، و چشایی به دست می آید. این لذت ممکن است با درک ارزش ها و تشخیص مزایای یک طراحی خوب در پوشنده ی لباس ایجاد شده و یا بدون درک آگاهانه از چگونگی و چرایی آن، تجربه شود. مطالعه ی زیبایی شناسی پوشاک، معمولاً به نوع لباس، روش تأثیر آن لباس در فرد یا افرادی که آن لباس را می پوشند و نیز به نگرش ایجاد شده در زمان و مکانی خاص، اختصاص می یابد. به بیان ساده تر زیبایی شناسی لباس درباره ی این که مردم چگونه انتخاب کنند تا در نگاه خود و دیگران بهتر دیده شوند بحث می کند. همچنین زیبایی شناسی شامل کشف ماهیت در حال تکامل مد است. درک زیبایی شناسی شامل پاسخ فرد بیننده و یا پوشنده ی لباس از طریق آگاهی یافتن به فرم لباس و محیط فیزیکی و فرهنگی و واکنش های بین آن ها می باشد. از طرفی شناخت نقش فعال فرد در ایجاد یک سبک شخصی در کشف پاسخ زیبایی و انتخاب آن چه که دوست دارد و ترجیح می دهد، موثر است (DeLong 1998).

اکثر مردم هر روز قبل از ترک منزل، با این سوال از خود که “چه بپوشند” زمان زیادی را برای انتخاب لباس صرف می کنند. دلیل آن هم این است که قصد دارند تا با انتخاب بهترین لباس مطابق سلیقه شخصی و یا مد روز، حداکثر تأثیر را در روابط اجتماعی خود ایجاد کنند. از جمله دغدغه های افراد در انتخاب لباس ها، هماهنگ کردن آنها است. کلمه انگلیسی (coordination) به معنی “هماهنگی” از دو واژه لاتین (co) و (order) ساخته شده که به معنی “مرتب کردن طبق دستور” است. خوب لباس پوشیدن، مانند نقاشی یا عکاسی، ساخت ترکیبی زیبا و هماهنگ است. افراد، هر قطعه از لباس را در ایجاد یک تصویر از خود، اعم از کسل کننده، کم ارزش، الهام بخش و بسیار نفیس ترکیب بندی می کنند. سوال اینجاست که چگونه ما می توانیم با کنار هم گذاشتن قطعات متنوعی از لباس همچون کت و شلوار، پیراهن، کراوات، کمربند، کفش، جوراب، جلیقه، ژاکت و غیره ترکیبی موزون و تصویری خوشایند ایجاد کنیم؟ پژوهش ها نشان داده که پاسخی ساده به این سوال وجود دارد که کلید صنعت مد در زمان و فرهنگ های مختلف بوده است. در واقع چهار عنصر مهم در لباس برای هماهنگی وجود دارد که با تمرکز بر روی آن ها، می توان تغییری اساسی در تصویر خود ایجاد کرد. این چهار عنصر شامل “طرح”، “رنگ”، “وزن” و “بافت” پارچه لباس است. نوع انتخاب طرح و یا نقش و نگار پارچه می تواند لباس را در نگاه بیننده جالب یا مسخره جلوه دهد. رنگ در پوشنده ی لباس تأثیرات زیادی داشته و با توجه به خواص روانی رنگ به کار رفته، پیام هایی چون “اعتماد”، “نشاط” و غیره را ارسال می کند. از بافت و وزن پارچه نیز برای هماهنگی و متناسب شدن با اوقات مختلف روز و یا سال بهره می برند.

اصول هماهنگ کردن کراوات با سایر اجزاء لباس

کراوات از ملزومات مهم لباس در مد مردانه است که برای جلوه ی بیش تر باید در مواد، طرح، رنگ و غیره با سایر اجزاء لباس هماهنگ باشد. قوانین خاصی برای هماهنگ کردن کراوات با دیگر اجزاء لباس وجود دارد. در بیش تر موارد نیاز به داشتن تعداد زیادی کراوات نیست؛ بلکه از دو کراوات ساده، برای موقعیت های متعدد می توان استفاده کرد. یک فرد باهوش همواره می داند که چگونه با ایجاد تغییرات ساده در کراوات، در نحوه لباس پوشیدن خود، تنوع به وجود آورد. بنابراین تنها با دانستن چند نکته مهم و اصولی، انسان قادر به انتخاب لباس مناسب و هماهنگ کردن آن خواهد بود. در زندگی روزمره، افراد آگاهانه یا ناآگاهانه، برخی قوانین را در لباس پوشیدن رعایت می کنند. به طور مثال اکثر مردانی که کت و شلوارهای سرمه ای، خاکستری و یا سیاه را با پیراهن آبی یا سفید می پوشند، سعی می کنند تا با اضافه کردن یک کراوات با رنگ و طرحی قوی تر آن را جذاب تر جلوه دهند. امروزه بسیاری از این شگردها توسط محققان و کارشناسان صنعت مد و لباس به صورت اطلاعات علمی و تجربی، بررسی و طبقه بندی شده و در مجلات و کتاب های مختلف به چاپ رسیده است. اولین لباسی که معمولاً باید با کراوات ست شود، پیراهن های مردانه است. بعد از آن کت و شلوار و ژاکت، مهم ترین قسمت لباس در تعیین رنگ و طرح کراوات است. پیراهن بر خلاف کت و ژاکت در تمام طول روز با شما باقی می ماند. همانطور که در بحث زیبایی شناسی لباس گفته شد، عواملی چون طرح، رنگ، بافت و اندازه در ایجاد هماهنگی لباس دخیل هستند که نقش هریک را در رابطه با کراوات بررسی می کنیم.

طرح

هماهنگ کردن کراوات با طرح و نقش زیاد یکی از مشکلات اصلی صنعت مد و دغدغه اصلی بسیاری از مردان است. به طوری که این مشکل، عامل اصلی استقبال کم تر از این محصولات در مقایسه با انواع دیگر بوده است. در حالی که استفاده ی صحیح و درست از این کراوات ها می تواند به لحاظ تأثیرات روحی، از کسالت و یکنواختی زندگی کاسته و به آن نشاط و شادابی بخشد. کلید پوشیدن کراوات های طرح دار این است که ابتدا اطمینان حاصل شود که رنگ کراوات و طرح های آن چشم نواز بوده و توی ذوق نزند. دوم، طرح کراوات با طرح پیراهن و یا کت و شلوار خیلی در تضاد نباشد. در مورد طرح کراوات باید به این نکته توجه کرد که کراوات طرح دار را در لباس های مردانه باید به گونه ای استادانه به کار برد که رنگ و طرح آن با کت و شلوار و یا پیراهن کاملاً هماهنگ باشد. از طرح های معمول در کراوات، طرح جناغی، خال خال، گل دار، بته جقه، راه راه نازک، راه راه ضخیم، شطرنجی و طرح هایی از تصاویر مختلف را می توان نام برد. این کراوات های طرح دار با سایر اجزاء لباس به روش های مختلفی هماهنگ و ست می شوند.

با قانون تکرار رنگ غالب پیراهن در طرح کراوات، ابتدا پیراهن خود را انتخاب کرده و سپس با توجه به آن رنگ، یک کراوات طرح دار که در آن طرحی به رنگ مورد نظر داشته باشد، به کار می بریم. پیراهن های ساده با رنگ های خالص به ویژه رنگ های سفید و روشن برای هماهنگی با کراوات های طرح دار از همه مناسب ترند. در این شرایط با انتخاب پیراهن رنگ روشن، یک تمایز آشکار بین پیراهن و کراوات ایجاد می کنیم.

ترکیب ماهرانه یک پیراهن و کراوات طرح شطرنجی، با زوایای متفاوت، روشی سریع برای به دست آوردن توجه دیگران است. در بیشتر موارد لباس با طرح شطرنجی کوچک تر بر روی بدن و طرح شطرنجی بزرگ تر برای دور گردن استفاده می شود. در این موارد باید پیراهن و کراواتی را انتخاب کرد که دارای رنگ های مشابه باشند. ایجاد هماهنگی در این ترکیب، بیش تر به درجه تیرگی و روشنی رنگ ها مربوط می شود.

همیشه انتخاب پیراهن و کراوات با طرح های بیش از حد شلوغ، گیج کننده است، بنابراین در صورت استفاده از کراوات هایی با طرح زیاد، برای ایجاد هماهنگی، باید از یک پیراهن و کت و شلواری با طرحی ساده تر و یا تک رنگ استفاده کرد. کراوات های طرح راه راه را باید با پیراهن و کت و شلوارهای ساده و یا راه راهی که در عرض و اندازه متفاوت باشد، به کار برد. هماهنگ کردن لباس با کراوات طرح بته جقه و شطرنجی با وجود این که گاهی برای بسیاری از مردان خیلی سخت و غیر عادی به نظر می آید، اما خیلی ساده تر از کراوات های راه راه، با یک پیراهن و کت و شلوار ست می شوند.

article 905زمانی که کراوات و پیراهن یا کت و شلوار طرح های متفاوتی دارند، می توان به سادگی از آن ها ترکیب فوق العاده زیبا به وجود آورد. ساده ترین راه، استفاده از کت و شلوار و پیراهن با نقوش کمتر در کنار کراوات های پر نقش و نگار است. کراوات دارای نقوش کوچک تکرار شونده مانند نقطه، گل و یا تصاویر ریز را می توان به همراه پیراهن و کت و شلوار با طرح بزرگ تر به کار برد. در هر صورت پیراهن و کت دارای نقوش ریز و کوچک، نیاز به یک کراوات با طرح بزرگ تر و بالعکس دارد. البته این نکته را باید در نظر داشت که طرح های کاملاً مشابه را هرگز نزدیک به یکدیگر قرار ندهیم؛ زیرا موجب از بین رفتن جلوه های بصری طرح می شود.          

رنگ

در انتخاب رنگ کراوات، رنگ های جامد1 یعنی رنگ های خالص و بدون سایه، بهترین و قوی ترین رنگ برای لباس های رسمی هستند. هنگامی که یک کراوات ساده با پیراهن و یا کت و شلوار طرح دار پوشیده می شود، باید از هماهنگ بودن رنگ و طرح آن ها مطمئن شد. در بیش تر موارد ترکیب رنگی را باید انتخاب کرد که نه کاملاً یکنواخت و نه کاملاً متفاوت باشد. کراوات های تیره معمولاً با اکثر کت و شلوارهای رنگی هماهنگ می شوند، به جز زمانی که قصد داریم یک کراوات تیره را با کت و شلوار خاکستری تیره یا سیاه بپوشیم. در این حالت بهترین رنگ کراوات که با کت و شلوار خاکستری و یا سیاه مطابقت دارد بنفش تیره و یا قرمز تیره است.

کاربرد کراوات و کت و شلوار با رنگ های متضاد، یک ترفند جالب برای جلوه ی بیشتر لباس است؛ اما در این مورد باید مراقب بود که رنگ ها بر هم اثر منفی نداشته باشند. استفاده ی بیش از حد لباس های تک رنگ، موجب کسالت و خستگی و لباس با رنگ های متضاد، باعث خشونت در انسان می شود. بنابراین باید یک حالت تعادل بین رنگ ها برقرار کرده تا ترکیبی زیبا و دلنشین ایجاد شود. به طور مثال یک کراوات زرد، سبز یا قهوه ای با کت و شلوار آبی یا خاکستری مطابقت ندارد، اما می توان یک کراوات سبز یا قهوه ای را با یک دست کت و شلوار قهوه ای پوشید. کراوات معمولاً نباید رنگ پیراهن یا کت و شلوار باشد. استفاده از کت و شلوار خاکستری و پیراهن ساده با یک کراوات قرمز به طور کامل با کراوات آبی متفاوت دیده خواهد شد.

 article 906

بافت

بافت کراوات یکی دیگر از عوامل تطبیق در هماهنگی لباس است. استفاده از کراوات های پشمی و بافتنی، غیر معمول اما منحصر به فرد است. کاربرد کراوات با پارچه های سبک (ابریشم، نخی و کتان) در فصل بهار و تابستان و کراوات با پارچه های سنگین(پشمی، فلانل) در پاییز و زمستان شایع تر است. همچنین می توان با کیفیت زبری و یا صافی پارچه، تضاد بافت صاف و خشن و یا تقابل بافت صاف با صاف، خشن با خشن در ترکیبی هماهنگ، تصویری مناسب ایجاد کرد. هنگام پوشیدن لباس از پارچه هایی با بافت های مختلف، تعادل بین بافت ها باید در نظر گرفته شود. به طور مثال برای ایجاد تعادل، بافت خشن یک کراوات پشمی را باید در کنار یک کت یا پالتو با پارچه ای چرمی و ساده بکار برد.

 

اندازه

اگرچه اغلب اندازه ی کراوات، مانند طرح و رنگ در هماهنگی لباس اهمیت ندارد، اما کراوات با عرض استاندارد 8.9 سانتی متر (3.5 اینچ)، کراوات لاغر 7.6 سانتی متر (کمتر از 3 اینچ عرض) و یا کراوات عریض 9.5 سانتیمتر (بیش از 3.75 اینچ) در تطبیق با کت و شلوار و سایر لباس ها، کاربرد متفاوتی دارند. برای استفاده از کراوات لاغر و عریض نیاز به دانستن اندازه قد و وزن فرد و عرض یقه کت و شلوار است. یک مرد کوتاه قد با کت و شلوار نازک یقه باریک و تیز با یک کراوات نازک و یک مرد بزرگ با یقه پهن و کراوات لاغر تناسبی ندارند. طول کراوات نیز معمولاً باید به اندازه ای باشد که بعد از گره زدن کراوات، کمی پایین تر از سگک کمربند قرار گیرد. این اندازه در مردان متوسط 134 تا 147 سانتی متر (53 تا 58 اینچ) در مردان بلند تر 152 سانتی متر (اینچ 60) و مردان کوتاه قامت 137 سانتی متر (کم تر از 54 اینچ) است.

پی نوشت

1- علت نامگذاری رنگهای جامد ها تاثیر طولانی تر و سریع تر رنگهای خالص است. از آنجاییکه مردم همیشه مواد جامد را ماندگار ترین مواد می دانند؛ این ویژگی را با نام جامدات به رنگهای فوق نسبت داده اند.

منابع

جوادی یگانه، محمدرضا، سید علی کشفی، “نظام نشانه ها در پوشش”، فصلنامه کتاب زنان، ش 38، 1386.

موسوی بجنوردی، کاظم، دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد 4، تهران، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1367.

Roach-Higgins, M.E., & Eicher, J. B. (1992). Dress and Identity. Clothing and Textiles Research Journal, 10(4), 1–8

Laver, James. “Taste and Fashion Since the French Revolution”, in Fashion Marketing. London: George Allen Irwin, 1973

A Guide to Mastering Clothing Coordination, The Definitive Mix And Match Primer For Men, www.askandyaboutclothes.com

How to Match a Tie with a Dress Shirt and Suit, www.artofmanliness.com, April 26, 2011

4 Rules For Mixing Shirt & Tie Patterns, www.askmen.com

How to Match a Tie – 3 Tips on Selecting your Necktie, www.atailoredsuit.com

تهیه و تنظیم: ناهید قاضیان